جوش و ترمیم شکستگی بدنه و قاب لپ تاپ

قاب پلاستیکی لپ‌تاپ نقش محافظتی و زیبایی دارد و شکستگی یا ترک در آن علاوه بر جلوه‌ی ظاهری نامناسب، می‌تواند کارکرد دستگاه را مختل کند. افتادن یا ضربه باعث ترک‌ خوردن قاب و حتی آسیب به قطعات داخلی می‌شود. تعمیر اصولی این شکستگی‌ها نیازمند دانش مواد و روش‌های تخصصی است. در این مقاله به‌صورت جامع به انواع پلاستیک‌های رایج در بدنه لپ‌تاپ، علل شکستن آن، روش‌های حرفه‌ای ترمیم پلاستیک، مقایسه چسب‌ها و مواد پرکننده، ابزارهای تخصصی، دوام و ظاهر نهایی تعمیرات، و همچنین بازطراحی براکت‌های شکسته با تکنولوژی پرینت سه‌بعدی می‌پردازیم.

بدنه بیشتر لپ‌تاپ‌های مدرن از پلاستیک‌های مهندسی مستحکم ساخته می‌شود. رایج‌ترین جنس، پلاستیک ABS (اکریلونیتریل بوتادین استایرن) است که به‌خاطر استحکام مناسب و هزینه تولید نسبتاً کم، بسیار مورد استفاده قرار می‌گیرد. ABS پلاستیکی سخت با استحکام کششی حدود ۴۱۰۰ psi بوده و در برابر ضربه نسبتاً مقاوم است، هرچند تحت فشار زیاد یا سقوط می‌تواند ترک بخورد یا خرد شود. نوع متداول دیگر پلی‌کربنات (PC) است؛ برخی مدل‌ها (مثلاً برخی لپ‌تاپ‌های ایسر) دارای بدنه پلی‌کربناتی هستند که استحکام کششی بالاتری (حدود ۵۶۶۰ تا ۱۰۲۰۰ psi) دارد. پلی‌کربنات انعطاف‌پذیرتر است و در برابر خمش مقداری خم می‌شود و سپس به شکل اولیه بازمی‌گردد، اما تحت فشار زیاد ممکن است دچار خمش دائم شود.

اغلب لپ‌تاپ‌ها به‌جای استفاده از ABS خالص یا PC خالص، از آلیاژ PC/ABS بهره می‌برند که ترکیبی از هر دو پلیمر است. پلاستیک PC/ABS خواص هر دو ماده را یکجا دارد؛ یعنی مقاومت مکانیکی و حرارتی بالاتر و انعطاف‌پذیری بهبود‌یافته در مقایسه با ABS خالص. به‌طور مشخص، آلیاژ PC/ABS در برابر ضربه (خصوصاً در دماهای پایین) بسیار مقاوم‌تر از ABS یا PC به‌تنهایی عمل می‌کند. این ترکیب در بسیاری از بدنه‌های لپ‌تاپ بکار می‌رود تا تعادلی بین سختی، مقاومت ضربه‌ای و قابلیت شکل‌دهی ایجاد کند. به بیان ساده، ABS پایه اکثر قاب‌های پلاستیکی است

 و افزودن پلی‌کربنات یا الیاف تقویتی به آن (مثلاً PC/ABS یا پلاستیک فشرده‌ی الیاف‌دار) استحکام را بیشتر می‌کند بدون این‌که وزن زیادی اضافه شود.

نکته دیگر در شناخت جنس قاب لپ‌تاپ آن است که این پلاستیک‌ها همگی از نوع ترموپلاستیک‌ها هستند؛ یعنی با حرارت نرم و ذوب می‌شوند و پس از سرد شدن مجدداً سخت می‌گردند. این ویژگی امکان جوش دادن و ترمیم حرارتی آن‌ها را فراهم می‌کند که در بخش‌های بعد به آن می‌پردازیم. همچنین برخی لپ‌تاپ‌های رده‌بالا به‌جای پلاستیک معمولی از مواد ترکیبی ویژه (مثل پلیمرهای تقویت‌شده با فیبر کربن یا شیشه، یا آلیاژهای منیزیم-آلومینیوم) در بخش‌هایی از بدنه بهره می‌برند، اما در اکثر لپ‌تاپ‌های رایج، ABS و مشتقات آن ماده اصلی قاب هستند. به‌طور خلاصه، آشنایی با جنس قاب (ABS، پلی‌کربنات یا ترکیب آن‌ها) به ما کمک می‌کند تا روش تعمیر مناسب را انتخاب کنیم.

۱. ضربه و سقوط: اصلی‌ترین علت ترک خوردن یا شکستن قاب لپ‌تاپ، وارد شدن ضربه‌ی فیزیکی شدید است. افتادن لپ‌تاپ از دست یا از روی میز معمولاً باعث برخورد گوشه‌های دستگاه با زمین می‌شود که نقاطی شکننده و آسیب‌پذیر هستند. در این حالت ممکن است گوشه‌ی قاب ترک بردارد یا تکه‌ای از آن بشکند. به‌خصوص ناحیه‌ی لولای لپ‌تاپ بسیار حساس است؛ ضربه در نزدیکی لولا می‌تواند علاوه بر شکستن قاب، به خود لولا و حتی کابل‌های فلت نمایشگر صدمه بزند و باعث شل شدن صفحه‌نمایش شود. به‌طور کلی هر گونه سقوط یا برخورد سنگین می‌تواند ساختار پلاستیکی بدنه را تضعیف کرده و منجر به شکستگی شود.

۲. فشار و خم‌شدگی: وارد آمدن فشار بیش از حد به لپ‌تاپ (مثلاً قرار دادن شیء سنگین روی در آن، یا نشستن تصادفی روی دستگاه داخل کیف) علت رایج دیگر ترک خوردن بدنه است. پلاستیک‌های لپ‌تاپ تا حدی انعطاف دارند، اما فشار متمرکز می‌تواند موجب خم شدن و ترک برداشتن قاب شود. حتی تاب برداشتن تدریجی بدنه به‌علت حمل نامناسب (مثلاً در کیف تنگ) می‌تواند به مرور ترک‌های مویی ایجاد کند که در نهایت گسترش می‌یابند.

۳. ضعف‌های طراحی و استهلاک لولا: بخش لولا و اتصالات آن به بدنه، نقطه‌ای پرتنش است که در بسیاری از مدل‌ها دچار شکستگی می‌شود. در لپ‌تاپ‌های جدید‌تر، لولاها اغلب به قاب C (قسمت بالای کیبورد) متصل شده‌اند که چون این قسمت نازک‌تر و ظریف‌تر است، احتمال ترک‌خوردگی آن زیاد است. سفت شدن بیش از حد لولا یا باز و بسته کردن غیراصولی درِ لپ‌تاپ (باز کردن از گوشه‌ها به‌جای وسط) به این نواحی تنش می‌دهد و می‌تواند براکت‌های اتصال لولا به قاب را از جای خود بشکند. بسیاری از شکستگی‌های قاب در نزدیکی لولا در واقع به دلیل سخت باز شدن لولا یا جنس ضعیف پایه‌های پیچ لولا رخ می‌دهد که در اثر استفاده مکرر ترک می‌خورند و در نهایت جدا می‌شوند. برای همین توصیه می‌شود همیشه لپ‌تاپ را از وسط باز و بسته کنید تا فشار متوازن باشد.

۴. باز و بسته کردن نادرست یا تعمیرات غیراصولی: نحوه سرویس و مونتاژ لپ‌تاپ نیز می‌تواند عامل آسیب باشد. مثلاً سفت کردن بیش از حد پیچ‌ها پس از تعمیر می‌تواند محل پیچ (جای پیچ) را ترک دهد. یا درآوردن قاب با نیروی زیاد و ابزار نامناسب باعث شکستن خارهای نگهدارنده یا لبه‌های قاب D (قاب کف) می‌شود. باز کردن قاب بدون دانش کافی می‌تواند علاوه بر آسیب الکترونیکی، صدمات فیزیکی به بدنه وارد کند. بنابراین عدم مهارت در تعمیر یا بی‌احتیاطی هنگام جداسازی قطعات، یکی از عوامل دیده‌شده در شکستگی‌های قاب است.

۵. فرسودگی مواد و عوامل محیطی: پلاستیک‌ها با گذر زمان و شرایط نامساعد ممکن است خاصیت خود را از دست بدهند. استفاده طولانی‌مدت می‌تواند موجب ترد و شکننده شدن پلاستیک شود. همچنین حرارت زیاد (مثلاً داغ شدن مداوم لپ‌تاپ یا قرار گرفتن در معرض آفتاب) به‌مرور ساختار پلیمر را ضعیف می‌کند و احتمال ترک‌خوردگی را بالا می‌برد. تابش مستقیم خورشید رنگ قاب‌های پلاستیکی را کمرنگ کرده و آن‌ها را خشک و مستعد شکست می‌کند. گرد و غبار و رطوبت نیز با نفوذ به درزهای قاب، هم به قطعات داخلی آسیب می‌زنند و هم ممکن است در بلندمدت اتصالات و جای پیچ‌ها را دچار زنگ‌زدگی یا خوردگی کنند. در نتیجه، قابی که سال‌ها کار کرده باشد ممکن است بدون ضربه ناگهانی و صرفاً بر اثر انبساط و انقباض‌های حرارتی یا فشارهای کوچک روزمره ترک بردارد.

با توجه به این عوامل، مشخص می‌شود که چرا مراقبت از لپ‌تاپ (استفاده از کیف محافظ، دوری از ضربه و حرارت شدید، بازکردن صحیح درب) اهمیت دارد. اما در صورت بروز شکستگی، بسته به شدت آسیب تصمیم گرفته می‌شود که آیا تعمیر امکان‌پذیر است یا باید آن قطعه‌ی قاب را به‌کل تعویض کرد. در ادامه به روش‌های تخصصی ترمیم می‌پردازیم که در مراکز حرفه‌ای انجام می‌شود.

تعمیرکاران حرفه‌ای برای ترمیم قاب‌های شکسته به جای استفاده صرف از چسب، معمولاً از روش‌های جوش پلاستیک بهره می‌گیرند. این روش‌ها با ادغام مجدد خودِ پلاستیک انجام می‌شوند تا استحکام اصلی تا حد ممکن بازیابی شود. مهم‌ترین روش‌های جوش پلاستیک عبارت‌اند از:

جوش پلاستیک با هوای گرم: در این تکنیک از دستگاه‌های هویه‌ی هوای داغ یا سشوار صنعتی مخصوص استفاده می‌شود. لبه‌های ترک یا شکستگی توسط هوای داغ (~۲۰۰-۳۰۰°C بسته به نوع پلاستیک) نرم شده و در حالی که دو لبه به هم فشرده می‌شوند، یک میله‌ی پُرکننده پلاستیکی (از جنس مشابه قاب، مثلاً میله‌ی ABS) ذوب شده و در شیار شکستگی اعمال می‌گردد. پس از سرد شدن، قطعه‌ی شکسته عملاً یکپارچه می‌شود. این روش نیازمند تجهیزات ویژه و تجربه بالا است؛ تنظیم دما و سرعت airflow بسیار مهم است تا پلاستیک نسوزد یا بیش از حد ذوب نشود. جوش پلاستیک با هویه‌ی هوای گرم به تکنسین اجازه می‌دهد ترک‌های بزرگ و محل‌های شکسته را از سمت پشت قاب جوش دهد و سپس روی ترک را برای زیبایی سمباده و رنگ کند. بسیاری از تعمیرگاه‌های مجهز ایران این شیوه را برای ترمیم قاب‌های ABS به‌کار می‌برند.

جوش اولتراسونیک: روشی مدرن‌تر که بیشتر در تولیدات کارخانه‌ای به‌کار می‌رود، اما در مراکز تعمیراتی پیشرفته نیز گاهاً استفاده می‌شود. در این روش از امواج لرزشی فرکانس بالا (اولتراسونیک) استفاده می‌شود تا در محل اتصال دو قطعه پلاستیک، اصطکاک مولکولی ایجاد کرده و آنها را ذوب کند. مزیت جوش اولتراسونیک سرعت بالای آن و ایجاد اتصال یکنواخت بدون نیاز به ماده پُرکننده است. در تعمیر قاب لپ‌تاپ، از اولتراسونیک می‌توان برای اتصال شکستگی‌های تمیز و طولانی استفاده کرد؛ مثلاً چسباندن دو تکه‌ی جداشده‌ی قاب A. با این حال دستگاه‌های جوش اولتراسونیک قیمت بالایی دارند و اغلب فقط در کارگاه‌های بزرگ یا برای پروژه‌های خاص استفاده می‌شوند. بیشتر مراکز به روش‌های حرارتی متداول‌تر اکتفا می‌کنند.

جوش با هویه و میله‌ی پلاستیکی (لحیم پلاستیک): در این روش از هویه‌ی مخصوص یا حتی هویه معمولی با سری صاف استفاده شده و مشابه لحیم‌کاری، لبه‌های ترک ذوب و آمیخته می‌شوند. تعمیرکار یک میله یا سیم پلاستیکی (از جنس بدنه) را مانند سیم لحیم به کار می‌گیرد و همزمان با حرارت دادن، فضای شکست را با پلاستیک پر می‌کند. به این شیوه اصطلاحاً Plastic Soldering هم گفته می‌شود. البته باید دقت کرد دمای هویه خیلی بالا نباشد که پلاستیک را بسوزاند. این روش برای ترک‌های کوچک یا تقویت اطراف جای پیچ بسیار کارآمد است. در حقیقت مراکز حرفه‌ای قسمت‌های شکسته قاب پلاستیکی را لحیم می‌کنند و سپس با رنگ مناسب می‌پوشانند تا آثار تعمیر کمتر دیده شود.

استفاده از مش یا گیره‌ی فلزی داغ (Hot Stapling): یک روش مکمل که مخصوصاً برای ترک‌های بلند یا محل‌های تحت تنش (مثل نزدیکی لولا) استفاده می‌شود، کارگذاری گیره‌های فلزی U-شکل داخل پلاستیک است. دستگاه استپلر حرارتی با داغ کردن سریع یک مفتول (مشابه منگنه) آن را در عمق پلاستیک دو طرف ترک فرو می‌برد. پس از سرد شدن، آن منگنه فلزی دو طرف شکست را مثل بخیه به هم نگه می‌دارد و استحکام ترک ترمیم‌شده را بسیار بالا می‌برد. این گیره‌ها داخل قاب (پشت ترک) قرار می‌گیرند تا از بیرون دیده نشوند. در تعمیرات حرفه‌ای لپ‌تاپ از این روش که برگرفته از تعمیر سپر خودرو است استفاده می‌شود، خصوصاً وقتی نمی‌خواهند فقط به چسب یا جوش پلاستیک اکتفا کنند.

مرکز تعمیر بسته به جنس قاب و محل شکستگی ممکن است یک یا ترکیبی از این روش‌ها را به‌کار گیرد. مثلاً برای یک ترک عمیق در نزدیکی لولا، ابتدا با استپلر چند گیره‌ی فلزی برای استحکام اولیه می‌گذارند، سپس روی شیار را با میله‌ی ABS جوش می‌دهند و در پایان سطح را صاف و رنگ می‌کنند. نتیجه این است که قطعه‌ی شکسته عملاً دوباره یکپارچه می‌شود و استحکامش تا حد زیادی به قاب فابریک نزدیک می‌شود. البته باید تأکید کرد که این فرایند کاملاً تخصصی است و اگر توسط فرد کم‌تجربه انجام شود ممکن است پلاستیک را بیش از حد ذوب کرده یا ساختار آن را ضعیف‌تر کند. برای همین، توصیه می‌شود تعمیر شکستگی قاب را به مراکز مجهز بسپارید و از تعمیرات خانگی پراسترس بپرهیزید. به گفته‌ی یکی از کارشناسان، تلاش برای تعمیر لولای شکسته در خانه بدون ابزار مناسب می‌تواند آسیب را بیشتر کرده و حتی باعث خرابی نمایشگر و کابل‌ها شود. مراکز حرفه‌ای با تکیه بر تجربه و تجهیزات خود، شکستگی قاب را با روش‌های استاندارد و اصولی ترمیم می‌کنند.

علاوه بر جوش پلاستیک، در بسیاری موارد از چسب‌ها و رزین‌های صنعتی برای ترمیم ترک‌ها و شکستگی‌های قاب استفاده می‌شود. انتخاب ماده‌ی مناسب بسیار مهم است چرا که هر چسب خواص و کاربرد متفاوت دارد

. در مراکز تخصصی معمولاً از چسب‌هایی استفاده می‌شود که استحکام مکانیکی بالا و دوام طولانی داشته باشند و در عین حال به پلاستیک لپ‌تاپ آسیب شیمیایی نرسانند. رایج‌ترین چسب‌ها و مواد پُرکننده عبارت‌اند از:

چسب اپوکسی دو جزئی: اپوکسی‌ها از قوی‌ترین چسب‌های موجود برای پلاستیک‌های سخت هستند. این چسب‌ها شامل رزین و هاردنر بوده که هنگام ترکیب واکنش داده و لایه‌ای بسیار محکم ایجاد می‌کنند. در تعمیر قاب لپ‌تاپ، اپوکسی برای چسباندن ترک‌های بزرگ، اتصال قطعات شکسته و حتی بازسازی قسمت‌های از دست‌رفته استفاده می‌شود. مثلاً اگر پایه‌ی پیچ از قاب کنده شده باشد، می‌توان آن را با اپوکسی در جای خود چسباند یا یک قطعه‌ی جدید را با اپوکسی محکم کرد. بتونه‌ی اپوکسی (Epoxy putty) نوعی اپوکسی خمیری‌شکل است که امکان پر کردن فضای خالی و شکل‌دهی را می‌دهد. این بتونه را ورز می‌دهند و در محل شکستگی یا حفره فشار می‌دهند تا شکل بگیرد؛ حدود چند ساعت طول می‌کشد تا کاملاً سفت شود. پس از خشک شدن، اپوکسی به‌قدری محکم می‌شود که گویی جزئی از خود بدنه پلاستیکی است. مزیت بزرگ اپوکسی‌ها مقاومت فوق‌العاده در برابر کشش و ضربه و همچنین چسبندگی شیمیایی قوی به ABS و PC است. به‌عبارت دیگر، اپوکسی صرفاً روی سطح نمی‌چسبد بلکه تا حدی در خلل و فرج میکروسکوپی پلاستیک نفوذ کرده و یک اتصال ساختاری می‌سازد. در تعمیرات حرفه‌ای، معمولاً اپوکسی را به‌صورت لایه‌ای از پشت قاب در امتداد ترک می‌زنند تا هم ترک را پر کند و هم نقش وصله‌ی تقویتی داشته باشد. اپوکسی پس از خشک‌شدن قابل‌سنباده‌کاری و رنگ است و از این نظر برای ترمیم قاب بسیار مناسب است. تنها عیب آن زمان گیرایش نسبتاً طولانی (۵ دقیقه تا چند ساعت بسته به نوع) است و اینکه برای قطعاتی که باید انعطاف داشته باشند چندان مناسب نیست (اپوکسی نسبتاً صلب و کمی شکننده است).

چسب و بتونه پلی‌استر: این دسته از مواد شامل رزین‌های پلی‌استری دو جزئی (مشابه موادی که در تعمیر بدنه خودرو به‌عنوان بتونه سنگی استفاده می‌شود) هستند. پلی‌استر پس از مخلوط شدن با سخت‌کننده در مدت کوتاهی (چند دقیقه) سفت می‌شود و توده‌ای سخت را تشکیل می‌دهد. از بتونه پلی‌استر می‌توان برای پُر کردن بخش‌های شکسته یا فرو رفته‌ی قاب بهره برد. مثلاً اگر لبه‌ی گوشه لپ‌تاپ یک تکه کنده شده باشد، می‌توان قالب کوچکی اطراف آن بست و داخلش رزین پلی‌استر ریخت تا شکل گوشه را پُر کند. پس از خشک شدن، اضافه‌های آن سنباده و هم‌سطح می‌شود و قابل رنگ زدن است. مزیت پلی‌استر خشک‌شدن سریع و قابلیت شکل‌دهی خوب است، اما چسبندگی آن به پلاستیک ABS معمولاً به‌اندازه اپوکسی قوی نیست. برای استحکام بیشتر گاهی ترکیبی از الیاف فایبرگلاس با رزین پلی‌استر استفاده می‌شود (مشابه تعمیر سپر)، بدین صورت که پشت ترک یک تکه پارچه فایبرگلاس آغشته به رزین قرار می‌دهند تا مانند کامپوزیت عمل کرده و مقاومت بیشتری ایجاد کند. این روش در ترک‌های بزرگ قاب بسیار موثر است. به طور کلی در مراکز پیشرفته، از اپوکسی برای اتصالات و قطعات کوچکتر (به‌خاطر چسبندگی بالاتر) و از پلی‌استر برای سطوح بزرگ‌تر یا شکل‌دهی قسمت‌های گمشده (به‌خاطر سهولت کاربرد) استفاده می‌شود.

چسب ABS (چسب حلال‌پایه): بهترین راه اتصال دو قطعه پلاستیک هم‌جنس، استفاده از چسب حلال مخصوص همان پلاستیک است. برای ABS و پلی‌کربنات، چسب‌های حلال‌پایه‌ای وجود دارند (مثلاً ترکیباتی حاوی متیل‌اتیل‌کتون یا استون) که سطح پلاستیک را حل کرده و نرم می‌کنند و با تبخیر حلال، دو قطعه عملاً به هم جوش شیمیایی می‌خورند. این چسب‌ها در واقع نوعی جوش سرد هستند؛ مثل چسب لوله PVC که در صنعت لوله‌کشی استفاده می‌شود. در تعمیر قاب لپ‌تاپ، اگر شکستگی به صورت یک ترک تمیز باشد و دو لبه دقیقاً بر هم منطبق شوند، چسب ABS گزینه بسیار خوبی است. این چسب را با یک قلم‌موی ظریف روی لبه‌ها می‌زنند؛ حلال موجود باعث ذوب لایه نازکی از هر دو سمت شده و پس از فشردن لبه‌ها، طی چند دقیقه قطعه یکپارچه می‌شود. مزیت این روش حفظ ظاهر (چون چیزی روی سطح باقی نمی‌ماند) و استحکام نزدیک به حالت اورجینال است، چون ماده جدیدی بین قطعات اضافه نمی‌شود بلکه خودشان در هم ادغام می‌شوند. با این حال، چسب حلال فقط برای شکستگی‌های کاملاً جورشدنی و تمیز کاربرد دارد و برای پر کردن خلاهای بزرگ مناسب نیست. همچنین استفاده از آن نیازمند دقت است، زیرا حلال می‌تواند به سطوح اطراف آسیب زده یا رد بیندازد.

چسب قطره‌ای (سیانوآکریلات) و کمک‌پُرکن‌ها: چسب‌های فوری موسوم به سیانوآکریلات (مانند Super Glue) در تعمیرات قاب بیشتر برای ترک‌های ریز و اقدامات موقت استفاده می‌شوند. این چسب‌ها سرعت گیرایش چند ثانیه دارند و روی پلاستیک سخت (ABS، پلی‌کربنات) اتصال نسبتاً خوبی ایجاد می‌کنند، اما اتصال آن‌ها ترد و شکننده است و تحمل تنش بالا یا ضربه را ندارند. در موارد ترک‌های سطحی کوچک که هدف صرفاً جلوگیری از گسترش ترک است، می‌توان از چسب قطره‌ای بهره برد. برای افزایش استحکام این اتصال، تکنیکی که برخی تعمیرکاران به‌کار می‌گیرند استفاده از جوش شیرین به عنوان پُرکننده در کنار چسب قطره‌ای است. به این صورت که پس از ریختن چند قطره چسب داخل ترک، کمی پودر جوش‌شیرین روی آن می‌پاشند؛ جوش‌شیرین موجب یک واکنش پلیمریزاسیون سریع با سیانوآکریلات می‌شود و یک توده‌ی سخت شبیه پلاستیک تشکیل می‌دهد. این ترکیب دست‌ساز تا حدی ترک را پُر کرده و مقاومت بیشتری از چسب تنها ایجاد می‌کند. با این حال همچنان توصیه می‌شود از چسب‌های فوری فقط در موارد خیلی جزئی استفاده شود و برای شکستگی‌های وسیع یا نقاط پرفشار (مثل اطراف لولا) به هیچ وجه اکتفا کردن به آن‌ها کار اصولی نیست.

پرایمرهای چسبندگی: در تعمیرات حرفه‌ای گاهاً از پرایمر چسب نیز استفاده می‌شود. پرایمر ماده‌ای است که قبل از چسب روی سطح پلاستیک زده می‌شود تا اتصال قوی‌تر شود. پرایمرها معمولاً باعث تمیز شدن سطح و افزایش انرژی سطحی آن می‌شوند، در نتیجه مولکول‌های چسب بهتر به سطح می‌چسبند. برخی پلاستیک‌ها (مانند پلی‌اتیلن یا تفلون) بسیار لغزنده و سخت‌چسب هستند؛ خوشبختانه ABS و PC از این دسته نیستند و خودشان انرژی سطحی متوسطی دارند. با این وجود، زدن یک لایه پرایمر ویژه پلاستیک‌های سخت قبل از استفاده از اپوکسی یا سیانوآکریلات می‌تواند استحکام نهایی را بیشتر کند و اتصال را پایدارتر نماید. برخی چسب‌های قطره‌ای مخصوص پلاستیک دارای پرایمر همراه خود هستند (مثلاً کیت تعمیر پلاستیک Loctite یک پرایمر و یک چسب سیانوآکریلات دارد). به طور کلی در تعمیر قاب لپ‌تاپ بیشتر تاکید بر آماده‌سازی صحیح سطح (تمیزکردن با الکل ایزوپروپیل، سنباده زدن سطح شکسته برای افزایش چسبندگی) است که خود نوعی پرایم کردن مکانیکی محسوب می‌شود.

در جدول زیر، نگاهی خلاصه به این مواد و کاربردشان داریم:

ماده تعمیراتی کاربرد در تعمیر قاب مزایا ملاحظات/معایب

اپوکسی دو جزئی چسباندن قطعات شکسته، پرکردن ترک و جای پیچ؛ استفاده با الیاف جهت تقویت استحکام مکانیکی بسیار بالا؛ قابلیت پرکردن شکاف؛ امکان سمباده‌زنی و رنگ زمان خشک‌شدن نسبتاً طولانی؛ کمی شکننده در قطعات نازک؛ نیاز به ترکیب دقیق رزین و سخت‌کننده

بتونه اپوکسی بازسازی قسمت‌های شکسته و گمشده (مثلاً گوشه قاب، پایه داخلی) قابلیت شکل‌دهی با دست؛ چسبندگی عالی به پلاستیک؛ استحکام پس از خشک‌شدن مانند پلاستیک

رزین/بتونه پلی‌استر پر کردن حفره‌ها و شکستگی‌های بزرگ؛ همراه با مش فایبرگلاس برای ترک‌های طولانی خشک‌شدن سریع (چند دقیقه)؛ قابلیت سنباده‌خوری خوب؛ قیمت نسبتاً ارزان چسبندگی متوسط به ABS (نیاز به زبر کردن سطح)؛ انقباض مختصر حین خشک‌شدن؛ بخارات شیمیایی هنگام کار (تهویه لازم است)

چسب ABS (حلال) جوش شیمیایی ترک‌های تمیز در قطعات ABS/PC؛ اتصال قطعات هم‌جنس اتصال هم‌جنس بسیار قوی (جو‌ش‌خورده)

؛ سریع (چند دقیقه)؛ بدون باقی‌ماندن لایه چسب نیاز به تناسب کامل قطعات؛ برای پر کردن فاصله مناسب نیست؛ حلال می‌تواند به قسمت‌های مجاور آسیب بزند

سیانوآکریلات (قطره‌ای) ممانعت از پیشروی ترک‌های سطحی؛ اتصال موقت قطعات شکسته قبل از جوش یا پیچ استفاده آسان و فوری؛ در ترک‌های مویی بسیار موثر برای مهار ترک

؛ مقاومت حرارتی پایین؛ امکان سفیدک زدن روی پلاستیک

همان‌طور که دیده می‌شود، هر ماده‌ای کاربرد خاص خود را دارد و تعمیرکار ماهر بسته به نوع شکستگی ترکیب درستی را انتخاب می‌کند. مثلاً ممکن است برای تعمیر جای پیچ کنده‌شده، ابتدا اطراف محل را با اپوکسی پر کند تا ساختار پایه پیچ برگردد و سپس پس از خشک شدن، آن را سوراخ کرده و پیچ برنجی را دوباره جا بزند. یا برای یک ترک بلند روی قاب کف، لایه داخلی ترک را با رزین و مش فایبرگلاس تقویت کند و سطح بیرونی را با چسب حلال ABS بچسباند که ترک از بیرون تقریباً نامرئی شود. در همه این‌ها رعایت یک نکته مهم است: قاب لپ‌تاپ نباید طوری چسبکاری شود که در تعمیرات بعدی باز نشود. به عنوان مثال، برخی افراد ناآشنا، لولای شکسته را با چسب یکسره به قاب می‌چسبانند؛ این کار اگرچه ممکن است موقتاً لولا را سرجایش نگه دارد، ولی عملاً در آینده باز کردن لپ‌تاپ را غیرممکن کرده و تعمیر بعدی را به چالش جدی تبدیل می‌کند. بنابراین در مراکز تخصصی دقت می‌شود که مواد طوری به‌کار روند که در صورت نیاز به جداسازی مجدد قطعات، کمترین آسیب به لپ‌تاپ وارد شود.

تعمیر موفقیت‌آمیز شکستگی‌های قاب لپ‌تاپ علاوه بر دانش و مهارت، نیازمند ابزارهای ویژه است. مراکز تعمیراتی مجهز از دستگاه‌ها و ابزارهایی استفاده می‌کنند که به‌طور خاص برای جوش پلاستیک و بازسازی قاب طراحی شده‌اند. در این بخش، مهم‌ترین تجهیزات حرفه‌ای را معرفی می‌کنیم:

دستگاه هویه هوای گرم (Heat Gun/Plastic Welder): این ابزار اصلی‌ترین وسیله برای جوش پلاستیک حرارتی است. هویه هوای گرم صنعتی با نازل باریک، هوای داغ را متمرکز به محل ترک می‌دمد تا پلاستیک ذوب شود. برخی مدل‌ها امکان نصب سری مخصوص تغذیه میله پلاستیکی دارند که عمل جوش را مانند جوشکاری گازسوز تسهیل می‌کند. تعمیرکاران حرفه‌ای دمای دقیق را متناسب با نوع پلاستیک تنظیم می‌کنند (معمولاً حدود ۲۵۰ درجه برای ABS) تا بهترین نتیجه حاصل شود. این دستگاه علاوه بر جوش، برای خم کردن قاب (در صورت تاب برداشتن) و جدا کردن چسب‌های کارخانه‌ای نیز کاربرد دارد.

هویه لحیم پلاستیک و سری‌های مخصوص: نوعی هویه شبیه هویه معمولی لحیم‌کاری است اما سری پهن و تنظیم دمای دقیق دارد. از آن برای ذوب موضعی پلاستیک (مثلاً لحیم کردن یک ترک کوچک یا کاشتن مش فلزی) استفاده می‌شود. سری‌های مختلفی (شکل صاف، چاقویی، ارتعاشی) قابل اتصال است که هر کدام برای کاربردی طراحی شده‌اند. این ابزار برای درزهای ظریف یا جاهایی که کنترل دقیق نیاز است بسیار مفید است.

دستگاه جوش اولتراسونیک رومیزی: همان‌طور که گفته شد اولتراسونیک در تعمیر قاب کمتر رایج است، اما برخی مراکز ممکن است یک دستگاه جوش اولتراسونیک کوچک داشته باشند. این دستگاه شامل یک ترنسدیوسر مافوق صوت و یک هورن (نوک) فلزی است که امواج را منتقل می‌کند. برای مثال، اگر بخواهند دو تکه کوچک از محفظه پلاستیکی را بسیار تمیز و سریع به هم وصل کنند، از این دستگاه استفاده می‌کنند. در عین حال باید مراقب بود که ارتعاش شدید به قطعات الکترونیکی مجاور آسیب نزند؛ بنابراین استفاده از آن محدود به قطعات جداشده از لپ‌تاپ است.

کیت استپلر حرارتی (Hot Stapler Kit): این کیت شامل یک دستگاه تفنگی شکل و انواعی از سوزن‌های فولادی U‌شکل است. تکنسین، سوزن مناسب را انتخاب کرده و سر دستگاه قرار می‌دهد؛ با فشردن دکمه، جریان برق سوزن را سرخ کرده و آماده‌ی فرو رفتن در پلاستیک می‌کند. سپس دو سمت ترک را محکم نگه داشته و سوزن داغ را مماس با سطح داخلی قاب فشار می‌دهد تا داخل هر دو طرف فرو رود. وقتی پلاستیک دور سوزن سرد شد، یک بست قوی ایجاد می‌شود. اضافه‌های سوزن با قیچی مخصوص یا پلایر قطع می‌گردد. ابزار استپلر برای تقویت ساختاری تعمیرات پلاستیک بسیار ارزشمند است و تعمیرکاران حرفه‌ای آن را به چسب زدن صرف ترجیح می‌دهند، چون ترک را بخیه زده و مانع باز شدن مجددش حتی زیر فشار می‌شود.

انبرها و گیره‌های نگهدارنده: هنگام ترمیم شکستگی لازم است قطعات در موقعیت صحیح نسبت به هم ثابت بمانند. از گیره‌های رومیزی، گیره‌های دستی C‌شکل و انبرهای قفل‌شونده برای نگه داشتن دو لبه‌ی شکسته در کنار هم استفاده می‌شود تا جوش یا چسب کاملاً خشک شود. مراکز حرفه‌ای مجموعه‌ای از گیره‌های کوچک و بزرگ دارند تا برای هر شکل قاب از مناسب‌ترین‌شان بهره ببرند. مثلاً برای محکم نگه‌داشتن لولای کنده‌شده روی قاب تا زمانی که اپوکسی آن خشک شود، استفاده از دو گیره سفت‌کن بسیار کمک‌کننده است.

ابزارهای فرم‌دهی و پرداخت: پس از اینکه ترک جوش خورد یا با بتونه پُر شد، معمولاً سطح ناصافی باقی می‌ماند که باید صاف و هم‌سطح شود. برای این کار از سنباده‌های نرم و سوهان‌های دستی ظریف استفاده می‌کنند. همچنین دستگاه فرز مینیاتوری (Dremel) با سری‌های مختلف در کارگاه‌های تعمیر قاب یافت می‌شود که برای باربرداری ظریف، برش زدن قسمت‌های شکسته، ایجاد شیار V شکل روی ترک قبل از جوش، و حتی پرداخت نهایی به‌کار می‌رود. مثلاً تعمیرکار ممکن است قبل از جوش پلاستیک، با یک مته باریک محل ترک را V‌شکل کند تا فضای کافی برای ورود مواد پرکننده ایجاد شود و اتصال قوی‌تر گردد. سپس پس از ترمیم، اضافه‌های مواد را با سنگ فرز ظریف برمی‌دارد تا سطح یکنواخت شود.

تجهیزات رنگ‌کاری: از آنجا که بیشتر قاب‌های تعمیری نیاز به ترمیم رنگ دارند (در اثر حرارت یا سنباده ممکن است رنگ یا بافت سطح آسیب ببیند)، مراکز حرفه‌ای ابزار رنگ‌کاری هم دارند. یک ایربراش (Airbrush) یا اسپری رنگ فشرده برای تطبیق رنگ نقطه تعمیرشده با بقیه قاب استفاده می‌شود. ابتدا رنگ مناسب (مثلاً مشکی مات یا نقره‌ای متالیک مطابق مدل لپ‌تاپ) ترکیب یا تهیه می‌شود و سپس قسمت تعمیر شده با لایه نازکی رنگ پوشیده می‌شود. گاه برای ایجاد بافت مشابه (texture) از تکنیک پاشش از فاصله یا اسپری‌های بافت‌دار استفاده می‌کنند تا جای تعمیر کم‌تر مشخص باشد. در برخی موارد اگر کل قطعه قاب خط و خش زیادی داشته باشد، تعمیرکار کل آن را مجدداً رنگ می‌کند تا کاملاً نو به نظر برسد. داشتن اتاقک کوچک رنگ یا حداقل محفظه‌ی اسپری رنگ با تهویه، جزو امکانات چنین مراکزی است.

قالب‌ها و ابزارهای اختصاصی: برخی تعمیرگاه‌های متخصص، قالب‌ها یا شابلون‌های خاصی برای قاب‌سازی دارند. به عنوان مثال، برای تعمیر جای پیچ شکسته، ابتدا دور ریخته‌های شکسته پایه پیچ را تمیز می‌کنند. سپس از یک قالب سیلیکونی یا فلزی که شکل پایه پیچ سالم را دارد استفاده کرده و رزین را داخل آن قالب تزریق می‌کنند تا پایه‌ی جدید ساخته شود. این پایه همراه مهره برنجی در جای خود ثابت می‌شود و بدین ترتیب تعمیر به‌صورت فابریکی (اصطلاحاً مثل روز اول) انجام می‌گردد. داشتن چنین قالب‌هایی نتیجه تجربه و جمع‌آوری قطعات است؛ مثلاً یک مرکز ممکن است انواع نیم‌تنه‌های شکسته لپ‌تاپ‌های مختلف را نگه دارد تا در صورت نیاز از آن‌ها به عنوان الگو یا قالب استفاده کند.

پرینتر سه‌بعدی (3D Printer): هرچند این مورد را می‌توان در بخش بعد با تفصیل ذکر کرد، در فهرست ابزارها هم باید آورد که امروزه برخی مراکز تعمیراتی پیشرفته مجهز به چاپگر سه‌بعدی هستند. از پرینتر سه‌بعدی برای ساخت قطعات جایگزین پلاستیکی مانند قلاب‌های نگهدارنده، براکت‌های داخلی لولا یا دریچه‌های کوچک استفاده می‌شود. وجود این دستگاه انعطاف بی‌سابقه‌ای به تعمیرکار می‌دهد تا هر قطعه‌ی پلاستیکی که یافت نمی‌شود را خودش بسازد. در بخش بعد در این مورد بیشتر توضیح می‌دهیم.

در کنار موارد بالا، ابزارهای عمومی تعمیر لپ‌تاپ (مانند پیچ‌گوشتی‌های دقیق، اسپاجرهای بازکننده قاب، پنس‌ها و غیره) نیز ضروری هستند. یک تعمیرکار قاب باید هم متخصص الکترونیک باشد هم قاب‌ساز، زیرا لپ‌تاپ یک دستگاه الکترونیکی ظریف است و برای قاب‌سازی اغلب نیاز به باز کردن کامل دستگاه است. در نتیجه داشتن میز کار مناسب، ابزار ضدالکتریسیته ساکن، و نظم در پیچ‌ها و قطعات بازشده نیز بخشی از ملزومات یک مرکز حرفه‌ای تعمیر قاب لپ‌تاپ است.

یکی از دغدغه‌های کاربران پس از تعمیر قاب لپ‌تاپ این است که استحکام تعمیر‌شده چقدر به حالت اولیه نزدیک است و آیا شکستگی دوباره رخ نخواهد داد. همچنین مهم است که لپ‌تاپ پس از تعمیر، ظاهر قابل قبولی داشته باشد. در این بخش، روش‌های مختلف را از نظر دوام و جلوه نهایی مقایسه می‌کنیم:

تعویض کامل قاب (استفاده از قطعه نو): بی‌شک بهترین راه از نظر نتیجه، جایگزین کردن قاب آسیب‌دیده با قاب اصلی نو است. در این حالت لپ‌تاپ از نظر استحکام و ظاهر دقیقاً به شرایط کارخانه بازمی‌گردد. اما این گزینه همیشه در دسترس یا مقرون‌به‌صرفه نیست. قیمت قاب اورجینال بعضی لپ‌تاپ‌ها بسیار بالا است و گاهاً نزدیک به صرفه نیست. همچنین برای مدل‌های قدیمی ممکن است اصلاً قاب نو در بازار یافت نشود. بنابراین تعمیر قاب شکسته به‌جای تعویض، در بسیاری موارد انتخاب اول کاربران و تعمیرکاران است.

جوش پلاستیک و تعمیر فنی: اگر این کار درست انجام شود، دوام بسیار خوبی خواهد داشت. مراکز حرفه‌ای مدعی هستند که قاب ترمیم‌شده توسط آن‌ها سالیان سال بدون مشکل کار می‌کند و استحکام آن بازیابی شده است. وقتی از همان جنس پلاستیک برای جوش استفاده شود، اتصال ایجادشده تقریباً بخشی از بدنه می‌شود و می‌تواند تنش‌های معمول را تاب بیاورد. حتی برخی تعمیرکاران با تجربه می‌گویند استحکام ساختاری لپ‌تاپ شکسته پس از ترمیم می‌تواند هم‌سطح روز اول شود و دستگاه برای استفاده‌ی طولانی‌مدت دوباره آماده گردد. البته این در صورتی صادق است که شکستگی به‌درستی مهندسی معکوس و تقویت شود. مثلاً برای یک لولای کنده‌شده تنها جوش پلاستیک ممکن است کافی نباشد و نیاز است با گیره فلزی یا افزودن ضخامت پلاستیک در آن ناحیه تقویت صورت گیرد. در مجموع، جوش پلاستیک حرفه‌ای دوام بهتری نسبت به چسب‌کاری ساده دارد، زیرا ماهیت آن یک اتصال ساختاری است نه صرفاً سطحی.

استحکام اتصالات چسبی: تعمیراتی که با چسب (اپوکسی یا سایر چسب‌های قوی) انجام شوند نیز می‌توانند دوام خوبی داشته باشند، به شرطی که اصولی انجام شوند. برای مثال، اگر یک ترک با اپوکسی دو جزئی و احتمالاً لایه‌ای از مش فایبرگلاس ترمیم شود، مقاومت آن شاید از خود پلاستیک اطراف هم بیشتر گردد (چون اپوکسی بسیار سخت است). اما باید توجه داشت پلاستیک لپ‌تاپ کمی خاصیت انعطاف دارد در حالی که اپوکسی تردتر است؛ بنابراین اگر محل تعمیر‌شده تحت خمش یا ضربه مکرر باشد، ممکن است پس از مدتی اپوکسی ترک بردارد. به‌طور کلی تجربه نشان داده اپوکسی برای بخش‌های داخلی و کم‌انعطاف عالی است (مثل پایه‌های پیچ و نگهدارنده‌ها) ولی برای لولا که حرکت دائمی دارد، خطر شکست مجدد وجود دارد مگر اینکه همراه با تقویت فلزی یا چاپ قطعه کمکی باشد. چسب پلی‌استر و ABS اگر درست به‌کار روند، اتصال خوبی می‌دهند ولی باز هم به استحکام جوش حرارتی خالص نمی‌رسند. به همین دلیل خیلی از مراکز معتبر (مثل لپ‌تاپ اسکرین‌شاپ) تأکید می‌کنند که «چسب یا حتی جوش پلاستیک فقط راهکار موقتی است و برای تعمیر اساسی شکستگی‌های بزرگ باید فکر دیگری کرد». البته این حرف بیشتر از دید تضمینی و ایده‌آل است؛ واقعیت این است که در نبود قاب نو، همین روش‌های تعمیر اگر با مهارت انجام شوند تا مدت‌ها مشکل را برطرف می‌کنند.

نقاط حساس (خصوصاً لولاها): ناحیه اتصال لولا به بدنه چالش‌برانگیزترین قسمت در بحث دوام تعمیر است. چون هر روز در حین باز و بسته شدن نمایشگر، نیروی زیادی به این قسمت وارد می‌شود. اگر لولا به‌خوبی در جای خود جوش داده یا چسب تقویت‌شده باشد، می‌تواند دوام بیاورد، ولی کوچک‌ترین ضعف در تعمیر می‌تواند باعث شود بعد از مدتی لولا دوباره از جا در برود. برای همین معمولاً توصیه می‌شود در شکستگی‌های شدید لولا، خود لولای فلزی هم تعویض شود تا روانی حرکت آن به حالت عادی برگردد و فشار کمتری به قاب بیاورد. همچنین تکنسین‌ها ممکن است پس از تعمیر قاب، لولای سفت‌شده را سرویس و روغن‌کاری کنند که حرکت نرم‌تری داشته باشد. این اقدامات تکمیلی تأثیر زیادی در دوام تعمیر دارند.

ظاهر نهایی لپ‌تاپ: یک معیار مهم دیگر، میزان تمیزی کار از نظر دید ظاهری است. در تعمیرات غیرحرفه‌ای، معمولاً رد چسب و ترک‌های پرشده روی بدنه باقی می‌ماند که زیبایی دستگاه را کم می‌کند. اما در مراکز تخصصی تلاش می‌شود که پس از پایان استحکام‌بخشی، حتماً عملیات پرداخت و رنگ انجام شود تا لپ‌تاپ ظاهر مناسبی پیدا کند. رنگ‌آمیزی قاب پس از تعمیر دو فایده دارد: یکی مخفی کردن محل‌های جوش و چسب، و دوم جلوگیری از تاثیرات محیطی (مثلاً UV) بر بخش تعمیرشده. معمولاً اگر تعمیر با دقت صورت گرفته باشد، بعد از رنگ زدن تقریباً تشخیص محل شکستگی سخت می‌شود. البته بسته به مهارت رنگ‌کار، ممکن است اندکی تفاوت بافت یا تُن رنگ مشاهده شود، ولی در حدی نیست که توی ذوق بزند. برخی کاربران وسواسی ممکن است باز هم ترجیح دهند قاب تعویض شود، اما اکثر مشتریان از اینکه لپ‌تاپ‌شان با هزینه کمتر تعمیر شده و از نظر ظاهری مقبول است رضایت دارند.

به طور خلاصه، دوام و استحکام تعمیر به کیفیت کار بستگی مستقیم دارد. اگر از ابزار مناسب و مواد مرغوب استفاده شود و تکنیک درست به‌کار رود، قاب تعمیرشده می‌تواند سال‌ها عمر کند و فشارهای معمول را تحمل نماید. در مقابل، یک تعمیر سرسری با چسب نامناسب ممکن است با کوچک‌ترین ضربه دوباره بشکند. بنابراین حتماً باید تعمیر قاب را جدی گرفت و به افرادی سپرد که برای کارشان ضمانت هم ارائه می‌کنند. بسیاری از مراکز معتبر پس از تعمیر قاب، گارانتی تعمیر به مشتری می‌دهند تا خیال او از بابت کیفیت کار راحت باشد.

در برخی موارد، شکستگی قاب به گونه‌ای است که قطعه‌ای از آن کاملاً از بین رفته یا به شدت آسیب دیده و امکان ترمیم مستقیمش دشوار است. برای مثال می‌توان براکت‌های شکسته لولا، پایه‌های پیچ کاملاً خرد شده، قفل‌ها یا گیره‌های کوچک شکسته و قطعات تزئینی را نام برد. در گذشته چنین مواردی را گاهی نمی‌شد تعمیر کرد، اما امروزه به لطف فناوری چاپ سه‌بعدی، می‌توان بسیاری از قطعات کوچک پلاستیکی لپ‌تاپ را از نو طراحی و تولید کرد. مراکز تعمیر پیشرو در ایران نیز کم‌کم به این تکنولوژی روی آورده‌اند. در این بخش به نکات تخصصی پیرامون استفاده از پرینت ۳بعدی در تعمیر قاب می‌پردازیم:

۱. طراحی مهندسی معکوس قطعه: گام اول، مدل‌سازی سه‌بعدی قطعه‌ی شکسته است. اگر قطعه‌ای ناقص است یا وجود ندارد، تعمیرکار باید ابعاد و شکل آن را از روی جای آن روی لپ‌تاپ و قطعات مشابه استخراج کند. گاهی لپ‌تاپ قرینه است و می‌توان از سمت سالم الگو گرفت. به‌عنوان مثال اگر یکی از دو براکت اتصال لولا شکسته، براکت سمت دیگر الگو قرار می‌گیرد. یا اگر هر دو شکسته‌اند، از شکل جای پیچ‌ها و فضای موجود می‌توان طراحی جدید انجام داد. نرم‌افزارهای CAD مانند SolidWorks یا Fusion 360 برای این کار به‌کار می‌روند. برخی تعمیرکاران ماهر حتی بدون نرم‌افزار پیشرفته، با یک کولیس و کاغذ اندازه‌گیری کرده و طرح را می‌کشند و سپس به مدل CAD تبدیل می‌کنند. توجه می‌شود که طرح جدید باید هم‌اندازه‌ی قطعه اصلی باشد و محل پیچ‌ها و لولاها دقیق در آن تعبیه شود. همچنین می‌توان در طراحی جدید تقویت‌هایی اضافه کرد؛ مثلاً اگر براکت اصلی کمی نازک بوده که شکسته، در مدل جدید آن را ۱-۲ میلی‌متر ضخیم‌تر می‌گیرند تا دوام بیشتری داشته باشد (البته باید مطمئن شد که در لپ‌تاپ جا می‌شود). این مرحله مهم‌ترین بخش کار است، چرا که دقت مدل سه‌بعدی تعیین می‌کند قطعه نهایی چقدر درست می‌نشیند.

۲. چاپ سه‌بعدی قطعه با جنس مناسب: پس از آماده شدن فایل سه‌بعدی (فرمت STL)، آن را به چاپگر سه‌بعدی می‌دهند تا لایه‌به‌لایه قطعه را بسازد. انتخاب جنس فیلامنت یا رزین بسیار مهم است. برای قطعات قاب لپ‌تاپ معمولاً فیلامنت ABS یا PETG توصیه می‌شود، چون استحکام خوب و مقاومت حرارتی مناسب دارند. ABS چاپ‌شده تحمل دمای بالایی دارد (که برای محیط لپ‌تاپ که گرم می‌شود مفید است) و از نظر جنس نیز به قاب اصلی نزدیک است. PETG هم چقرمگی خوبی دارد و چاپ آن آسان‌تر از ABS است (ABS در چاپ کمی مشکل انقباض و تاب برداشتن دارد). برخی از چاپگرها امکان چاپ با نایلون یا پلی‌کربنات هم دارند که حتی قوی‌ترند، ولی این مواد گران‌تر و چاپشان سخت‌تر است. اگر قطعه کوچک و دقیق باشد، از چاپگر رزینی (SLA/DLP) بهره می‌گیرند که دقت بالاتری دارد. به هر حال، قطعه طی یکی دو ساعت (یا بیشتر بسته به حجم) ساخته می‌شود. معمولاً کیفیت سطح چاپ سه‌بعدی متوسط است و نیاز به کمی پرداخت دارد؛ بنابراین پس از چاپ، قطعه سنباده نرم می‌خورد و اگر لازم باشد سوراخ‌های آن مجدداً با مته دقیق تمیز می‌شوند.

۳. نصب قطعه چاپ‌شده در لپ‌تاپ: حالا این قطعه‌ی جدید باید جایگزین قطعه شکسته شود. روش نصب بسته به نوع قطعه فرق می‌کند:

اگر قطعه چاپ‌شده براکت لولا یا نگهدارنده‌ی ساختاری باشد، اغلب با چسب اپوکسی قوی در محل خود چسبانده می‌شود. چون این قطعه احتمالاً جایی برای پیچ شدن ندارد (مگر این‌که تعمیرکار از قبل جای پیچ هم در آن طراحی کرده باشد)، بهترین راه چسباندن و حتی جوش پلاستیک نقطه‌ای آن است. برای مثال براکتی که قرار است مهره لولا را نگه دارد، با اپوکسی به دیواره داخلی قاب چسبانده می‌شود و ممکن است یکی دو پین پلاستیکی هم در بدنه فرو رود تا محکم‌تر گردد.

اگر قطعه چاپ‌شده جایگزین یک قسمت خارجی قاب باشد (مثلاً دریچه رم، دکمه یا قفل)، معمولاً با همان مکانیزم‌های قبلی نصب می‌شود. یعنی اگر دریچه با ضامن نگه داشته می‌شد، قطعه جدید هم ضامن دارد؛ یا اگر پیچ داشته با پیچ بسته می‌شود. بنابراین در طراحی قطعه‌ی ظاهری، باید دقت شود که تمامی لبه‌های درگیر و خارهای لازم مدل‌سازی شده باشند که بتواند مثل قطعه اصلی درگیر شود.

۴. بهبود و تقویت بیشتر: پرینت سه‌بعدی امکان ایجاد طرح‌های تقویتی را فراهم می‌کند که شاید در قطعه اصلی نبود. برای مثال تعمیرکار می‌تواند یک پایه پیچ چاپی را توخالی طراحی کند تا بتوان یک میل‌فلزی یا پیچ تمام‌رزوه داخل آن قرار داد و رزین ریخت، تا بسیار قوی‌تر شود. یا یک گیره‌ی لولا را طوری طراحی کند که سطح تماس بیشتری با بدنه داشته باشد و با دو پیچ اضافی در بدنه محکم شود. این گونه اصلاحات مهندسی معکوس باعث می‌شود قطعه ضعیف کارخانه‌ای با نمونه قوی‌تر جایگزین شود. البته باید جوانب کار سنجیده شود که تغییرات به سایر قسمت‌ها آسیب نزند.

۵. مزایا و معایب پرینت سه‌بعدی در تعمیر: مزیت بزرگ همان‌طور که آشکار است، قابلیت ساخت قطعات نایاب است. دیگر لازم نیست برای یک براکت کوچک که شرکت سازنده جداگانه نمی‌فروشد، کل قاب را عوض کنیم. از نظر استحکام، اگر چاپ به‌خوبی انجام شود و جنس مناسبی انتخاب گردد، قطعه جدید می‌تواند به خوبی وظیفه قطعه فابریک را انجام دهد. گزارش‌هایی از جامعه تعمیرکاران وجود دارد که مثلا پایه لولای چاپ‌شده در تست‌ها حتی محکم‌تر از پایه اصلی بوده است. همچنین چاپ سه‌بعدی هزینه چندانی برای قطعات کوچک ندارد و بعد از یک بار طراحی، می‌توان چندین بار آن قطعه را تولید کرد (مثلاً برای لپ‌تاپ‌های یک سری که مشکل مشابه دارند). عیب این روش این است که نیاز به تجهیزات پیشرفته و تخصص طراحی سه‌بعدی دارد که هر مرکز تعمیری در حال حاضر مجهز به آن نیست. همچنین ممکن است بار اول قطعه دقیقی که چاپ می‌شود کاملاً اندازه نباشد و نیاز به یکی دو بار اصلاح طرح و چاپ مجدد باشد. اما با فراگیرتر شدن این فناوری، انتظار می‌رود قاب‌سازی با چاپ ۳D به یکی از ارکان اصلی تعمیرات بدل شود. همین حالا هم برخی انجمن‌های آنلاین مجموعه‌ای از مدل‌های آماده برای قطعات لپ‌تاپ‌ها را به اشتراک گذاشته‌اند، به طوری که ممکن است مدل براکت لپ‌تاپ شما را شخص دیگری قبلاً طراحی کرده و منتشر کرده باشد. در ایران نیز شرکت‌های خدمات چاپ سه‌بعدی فعالی وجود دارند که تعمیرکاران می‌توانند طراحی را به آن‌ها سپرده یا چاپ قطعه را به آن‌ها سفارش دهند.

در پایان باید گفت، بهره‌گیری از چاپ سه‌بعدی در کنار روش‌های سنتی جوش و چسب، افق جدیدی در تعمیرات بدنه ایجاد کرده است. برای نمونه، مجموعه‌ای مثل سونیران در خدمات قاب‌سازی خود صراحتاً ذکر کرده که طراحی بخش‌های کنده‌شده و مفقود قاب جزو مراحل ترمیم است – که اشاره به همین ساخت قطعه جدید دارد. ترکیب تجربه سنتی قاب‌سازی با علم و فناوری نوین، سبب شده ساختار قاب‌های شکسته نه تنها احیا شوند بلکه گاهی بهتر از قبل تقویت شوند.

جمع‌بندی: شکستن قاب پلاستیکی لپ‌تاپ اتفاق ناخوشایندی است اما پایان راه نیست. ما دیدیم که انواع پلاستیک‌های به‌کاررفته در لپ‌تاپ‌ها (ABS، پلی‌کربنات و مشتقات آن‌ها) قابل جوش و ترمیم هستند. علل شکست شامل ضربه، فشار، ضعف طراحی یا استهلاک بود که شناخت آن‌ها به ما در پیشگیری و نیز در روش تعمیر کمک می‌کند. روش‌های حرفه‌ای مانند جوش پلاستیک با هویه داغ، استفاده از استپلر یا حتی اولتراسونیک به مراتب موثرتر از چسب‌زدن ساده هستند و با به‌کارگیری مواد همرنگ و هم‌جنس، استحکام اولیه را تا حد زیادی برمی‌گردانند. انواع چسب‌ها – از اپوکسی گرفته تا چسب حلال ABS – هر یک جایگاه خاصی در تعمیر قاب دارند و در مراکز تخصصی با دقت انتخاب و استفاده می‌شوند (مثلاً اپوکسی برای استحکام بالا یا حلال ABS برای ترک‌های دقیق). ابزارهای ویژه نیز نقش کلیدی دارند؛ بدون هویه هوای گرم، استپلر، گیره‌های مناسب و … نمی‌توان انتظار یک تعمیر تمیز و بادوام را داشت. ارزیابی کردیم که یک تعمیر اصولی می‌تواند تا سال‌ها عمر کند و ظاهر لپ‌تاپ را هم حفظ نماید، در حالی که تعمیرات سرهم‌بندی شده ممکن است موقتی باشند. در نهایت نیز به مبحث پرینت سه‌بعدی پرداختیم که چگونه دارد بازی را تغییر می‌دهد و امکان ساخت براکت‌ها و قطعات جدید را به ما می‌دهد – امری که زمانی غیرممکن بود.

توصیه پایانی به کاربران این است که در مواجهه با شکستگی قاب لپ‌تاپ، حتماً از مشاوره مراکز تخصصی بهره بگیرند. تعمیرکار مجرب ابتدا می‌سنجد که تعمیر به‌صرفه و امکان‌پذیر است یا خیر. در صورت امکان، با روش‌های شرح داده‌شده قاب شما را ترمیم می‌کند و اغلب برای اطمینان خاطر، چندین ماه تا یک‌سال به شما ضمانت می‌دهد. این کار نه تنها هزینه کمتری نسبت به تعویض کل قاب دارد، بلکه شما را از دردسر یافتن قطعه جدید و هماهنگی رنگ و مدل خلاص می‌کند. خوشبختانه در ایران نیز مراکز معتبری در زمینه قاب‌سازی لپ‌تاپ فعالیت می‌کنند که خدماتی شامل جوش پلاستیک قاب، رنگ‌کاری و ترمیم جای پیچ را به‌صورت کاملاً حرفه‌ای ارائه می‌دهند. پس دفعه‌ی بعد که لپ‌تاپتان دچار ترک یا شکست شد، به جای ناامیدی یا استفاده از نوارچسب!، این گزینه‌های تعمیر تخصصی را مد نظر داشته باشید. به قول یکی از منابع: «تعمیر قاب شکسته لپ‌تاپ با چسب کاری درستی نیست! ... تعویض قاب آسیب‌دیده با یک قاب نو یا تعمیر اصولی آن علاوه بر حفظ ایمنی دستگاه، ظاهر بهتری هم به لپ‌تاپ می‌دهد.». با دانش و ابزار مناسب، قاب لپ‌تاپ شما مثل روز اول خواهد شد.